Enerji müharibəsinə böyük və sürətli keçid - Fars körfəzindəki müharibə...

Bu gün Fars körfəzindəki müharibədə baş verənlər dünya iqtisadiyyatında aylar, bəlkə də illər sonra hiss olunacaq. Analitiklər hesab edirlər ki, dünya neft-qaz sənayesinə hazırda bir gündə dəyən ziyan indiyədək vurulmayıb. Bu, tarixdə enerji müharibəsinə ən böyük və sürətli keçiddir.

“TV1” xəbər verir ki, İsrailin İranın Cənubi Fars boru kəmərini vurması qlobal qaz hasilatının təxminən 6-7%-nin itirilməsi ilə nəticələnib.

İranın Qətərdəki Ras Laffana növbəti zərbəsi isə qlobal mayeləşdirilmiş təbii qaz hasilatı və ixracının 20%-nin itirilməsi ilə nəticələndi.

Bundan əlavə, Hörmüz boğazının blokadası davam edir və nəticədə dünya neftinin 20%-ə qədəri itirilir.

İran İsrailin ən böyük neft emalı zavodu olan Hayfadakı Bazan neft emalı zavodunu vurub. Bu, ölkənin yanacağının təqribən 50-60%-ni təmin edir və gün ərzində təqribən 197.000 barel gücünə malikdir. İsrailin cəmi iki neft emalı zavodu var.

Beynəlxalq ekspertlər və analitiklər ciddi və çoxşaxəli nəticələri proqnozlaşdırırlar:

QISA MÜDDƏTLİ NƏTİCƏLƏR – yaxın günlər və həftələr:

Brent markalı neftin qiyməti artıq 107-110 dollar/barel səviyyəsinə yüksəlib (son saatlarda 3-6% artıb) və növbəti zərbələr baş verərsə, analitiklər 120-150 dollar və ya daha yüksək səviyyəyə qalxacağını gözləyirlər. Asiyada mayeləşdirilmiş təbii qazın spot qiymətləri 130% arta bilər (bir aylıq dayandırma ilə min kubmetr üçün 900 dollara qədər). Avropada qazın qiyməti gündən asılı olaraq artıq 6-50% artıb.

ABŞ-da benzin: Orta qiymət artıq gallon üçün 3,84-3,85 dollara yüksəlib və tədarükdə fasilələr davam edərsə, daha da 4-5 dollara yüksəlmək olduqca mümkündür. Bu, istehlakçıları vuracaq və inflyasiyaya səbəb olacaq.

Qətər maye qaz ixracını tamamilə dayandırıb (dünya bazarının təxminən 20%-i).

İran İraq və Türkiyəyə yerli qaz tədarükünü və ixracını azaldacaq Cənubi Fars boru kəmərinin bir hissəsini istismardan çıxarıb.

Hörmüz boğazının blokadası dünya neftinin beşdə birinə təsir edir. Səudiyyə Ərəbistanı, BƏƏ və Qətər Samref, Jubail və Al Hosn obyektlərindən personalı təxliyə edirlər. Bu, neft və qaz hasilatı və emalı sahəsində əlavə dayanmalara səbəb olacaq.

ORTA MÜDDƏT NƏTİCƏLƏRİ – aylar:

Aktiv döyüşlər bitdikdən sonra belə, təchizatın normallaşdırılması həftələr və ya aylar çəkə bilər. Cənubi Fars və Ras Laffana dəyən ziyan rekord hasilat səviyyəsinə (2025-ci ildə İranda gündə 730 milyon kubmetr) qayıdışını yavaşlatacaq.

Avropa və Asiya (xüsusilə Yaponiya, Hindistan və Çin) qaz qıtlığı ilə üzləşəcək, bu isə onları qalan tədarüklər uğrunda rəqabət aparmağa məcbur edəcək, qiymətləri artıracaq və enerji böhranına səbəb olacaq. Türkiyə və İraq artıq İrandan tədarükün dayandırıldığını təsdiqləyib. Enerji qiymətlərinin artımı qlobal iqtisadiyyatı 0,4% yavaşlayacaq, barel üçün 100 dollar. Avropa Birliyində və ABŞ-da bu, istehsala, nəqliyyata və istehlakçılara zərbə vuracaq. Yoxsul ölkələr bahalı gübrələr və logistika səbəbindən ərzaq çatışmazlığı riski ilə üzləşirlər.

İran Fars körfəzindəki bütün infrastrukturu “yandırmaqla” hədələyir.  Səudiyyə Ərəbistanı, BƏƏ və Qətərdə tətillər davam edərsə, regionda hasilat 70% azala bilər. Bu, qlobal enerji şokuna səbəb ola bilər.