Azərbaycanın geosiyasi seçimi: Normal və davamlı münasibətlər
Rusiya-Ukrayna müharibəsinin davam etdiyi həssas geosiyasi şəraitdə xarici işlər naziri Ceyhun Bayramovun ardıcıl olaraq Moskvaya və Kiyevə səfər etməsi Azərbaycanın balanslaşdırılmış xarici siyasət kursunun növbəti mühüm təzahürü kimi qiymətləndirilir.
Xarici işlər naziri Ceyhun Bayramovun əvvəlcə Rusiyaya, ardınca isə Ukraynaya səfər etməsi Azərbaycanın xarici siyasət kursunun dəyişməsi deyil, əksinə, uzun illərdir həyata keçirilən balanslaşdırılmış və praqmatik diplomatiyanın növbəti təzahürüdür. Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində dövlətlərin geosiyasi rəqabətin bir hissəsinə çevrilməsi riski artdığı bir dövrdə Bakı öz milli maraqlarını əsas götürən müstəqil siyasət yürütməyə davam edir.
Rusiya-Ukrayna müharibəsinin davam etdiyi, Avrasiya məkanında siyasi və təhlükəsizlik mühitinin mürəkkəb olaraq qaldığı bir vaxtda Azərbaycanın hər iki paytaxtla fəal diplomatik dialoqu davam etdirməsi rəsmi Bakının heç bir qarşıdurmanın tərəfi olmadığını bir daha nümayiş etdirir. Azərbaycan üçün əsas prioritet geosiyasi bloklara qoşulmaq deyil, bütün tərəfdaşlarla qarşılıqlı faydalı münasibətləri qorumaqdır.
Rusiyanın Azərbaycan üçün əhəmiyyəti yalnız qonşuluq amili ilə məhdudlaşmır. Moskva regionun təhlükəsizlik mühitinə təsir göstərən əsas aktorlardan biridir. İki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin artması, nəqliyyat-kommunikasiya layihələri, “Şimal-Cənub” Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizinin inkişafı və iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsi münasibətlərə strateji çalar verir. Bu baxımdan Ceyhun Bayramovun Moskvada keçirdiyi görüşlər ikitərəfli əlaqələrin cari vəziyyətinin qiymətləndirilməsi ilə yanaşı, regional proseslərin müzakirəsi üçün də mühüm platforma rolunu oynayır.
Digər tərəfdən, Ukrayna da Azərbaycanın xarici siyasətində xüsusi yer tutur. İki ölkə uzun illər ərzində beynəlxalq hüququn fundamental prinsiplərinə əsaslanan münasibətlər qurub. Azərbaycan Ukraynanın suverenliyi və ərazi bütövlüyünə hörmət prinsipini dəfələrlə bəyan edib, eyni zamanda humanitar yardım proqramları və bərpa təşəbbüsləri ilə Kiyevə dəstəyini nümayiş etdirib. Ukraynada yaşayan çoxsaylı Azərbaycan diasporu və iqtisadi əməkdaşlıq perspektivləri də bu münasibətlərin davamlı inkişafını şərtləndirən mühüm amillərdəndir.
Məhz buna görə Bayramovun Kiyevə səfəri yalnız diplomatik protokol xarakteri daşımır. Bu, Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlərdə dialoqun saxlanılmasına üstünlük verdiyini göstərən siyasi mesajdır. Rəsmi Bakı hesab edir ki, hətta ən mürəkkəb geosiyasi şəraitdə belə diplomatik kanallar açıq qalmalıdır. Bu yanaşma Azərbaycanın son illərdə beynəlxalq vasitəçilik təşəbbüslərində və çoxtərəfli platformalarda nümayiş etdirdiyi siyasətlə də üst-üstə düşür.
Azərbaycanın xarici siyasət modelinin əsas üstünlüyü onun çevikliyidir. Bakı eyni vaxtda Türkiyə ilə müttəfiqlik münasibətlərini dərinləşdirir, Avropa İttifaqı ilə enerji əməkdaşlığını genişləndirir, Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə nəqliyyat və logistika sahəsində inteqrasiyanı gücləndirir, Rusiya və Ukrayna ilə isə ikitərəfli münasibətləri inkişaf etdirir. Bu, bir-birini istisna edən deyil, bir-birini tamamlayan diplomatik istiqamətlərdir.
Mövcud beynəlxalq reallıq göstərir ki, orta gücə malik dövlətlərin uğuru onların hərbi və ya siyasi bloklara qoşulmasından daha çox, müstəqil qərarvermə qabiliyyətindən asılıdır. Azərbaycan da məhz bu modeli seçib. Son illər ölkənin beynəlxalq nüfuzunun artması, müxtəlif qlobal platformalarda etibarlı tərəfdaş kimi qəbul olunması və regional təşəbbüslərin mərkəzində yer alması bu siyasətin nəticəsi kimi qiymətləndirilə bilər.
Ceyhun Bayramovun ardıcıl olaraq Moskva və Kiyevdə keçirdiyi görüşlər bir daha nümayiş etdirir ki, Azərbaycan üçün əsas meyar tərəf seçmək deyil, milli maraqları qorumaq, regional sabitliyə töhfə vermək və qarşılıqlı hörmətə əsaslanan əməkdaşlığı inkişaf etdirməkdir. Belə bir yanaşma həm ölkənin iqtisadi maraqlarını təmin edir, həm də onun beynəlxalq münasibətlər sistemində etibarlı və proqnozlaşdırılan tərəfdaş kimi mövqeyini möhkəmləndirir.
Bu səfərlərin əsas mesajı ondan ibarətdir ki, Azərbaycan geosiyasi gərginlik fonunda balanslaşdırılmış diplomatiyasını qoruyur. Bu kurs yaxın perspektivdə də Bakının xarici siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri olaraq qalacaq və ölkənin regional proseslərdə rolunu daha da gücləndirəcək.
İlahə Əhmədova
