Qazaxıstan yanvardan sonra: yeni siyasi-hüquqi mühit formalaşıb

Tokayev qeyd edib ki, 2025-ci ilin yekunlarına görə Qazaxıstanın büdcə həcmi 300 milyard ABŞ dollarını ötüb. Bu, misli görünməmiş göstəricidir.

Tanınmış ekspert İlqar Vəlizadə Qazaxıstanda həyata keçirilən modernləşməni cəmiyyətin real tələblərinə cavab verən bir yol kimi qiymətləndirib.

Bu mövqeni “Cənubi Qafqaz” politoloqlar klubunun rəhbəri, tanınmış ekspert İlqar Vəlizadə xüsusi müsahibəsində ifadə edib. Ekspert son dövrlərdə dövlət başçısı Qasım-Jomart Tokayevin qaldırdığı məsələləri, ölkədə aparılan siyasi-iqtisadi islahatların istiqamətlərini ətraflı təhlil edərək onlara öz qiymətini verib.

Tokayevin modernləşməsi — Cəmiyyətin güzgüsü

— Prezident Tokayev ölkədə modernləşmənin yeni mərhələsini elan edib. Bu təşəbbüsün Qazaxıstanın siyasi və iqtisadi inkişafı baxımından əhəmiyyətini necə qiymətləndirirsiniz?

— Prezident daim vurğulayır ki, cəmiyyətin inkişaf prosesi heç vaxt dayanmır. Həqiqətən də, Qazaxıstan cəmiyyəti çox dinamik inkişaf edir. Bu dinamikanın qorunması və inkişaf tempinin sürətləndirilməsi üçün müvafiq siyasi-hüquqi mühitin formalaşdırılması son dərəcə vacibdir.

Dövlət başçısı vəzifəyə başladığı gündən etibarən “dinləyən dövlət” konsepsiyasını irəli sürür. Bu konsepsiyanın mahiyyəti dövlətlə cəmiyyət arasında əlaqələrin möhkəmləndirilməsi, əhalinin real tələblərinə operativ və səmərəli cavab verilməsindən ibarətdir.

Prezident tərəfindən elan edilən modernləşmə mərhələsi bu ideyanın davamıdır və ictimai tələbatı tam şəkildə ödəyir. Başqa sözlə, Qazaxıstanda dövlət institutlarının inkişafı cəmiyyətin inkişafını əks etdirməlidir. Prezidentin bu mövqeyini ölkənin siyasi və iqtisadi sisteminin gələcəyi üçün son dərəcə vacib hesab edirəm.

Qazaxıstanda islahatlar: geriyə dönüş yoxdur

— Müsahibələrdə islahatların geri dönməz proses xarakteri tez-tez vurğulanır. Bu dönməzliyi təmin edən institusional dəyişikliklər hansılardır?

— Qazaxıstanın siyasi həyatında, xüsusilə Yanvar hadisələrindən sonra ciddi dəyişikliklər baş verib. Bu dəyişikliklərin əsas xüsusiyyəti onların müvəqqəti deyil, dayanıqlı xarakter daşımasıdır. Dövlət idarəçiliyi institutları dərin transformasiya mərhələsindən keçir və bu proses davam edir.

Keçən il Prezident parlamentin birpalatalı struktura keçməsi məsələsini qaldırdı. Bu təşəbbüsün əsas məqsədi idarəetmə sistemində təkrarlanan funksiyaların azaldılması və icraedici orqanların optimallaşdırılmasıdır. Dövlət başçısı bu islahatların Konstitusiyada genişmiqyaslı dəyişikliklər yolu ilə institusional səviyyədə möhkəmləndirilməsinə xüsusi diqqət yetirir. Bu isə islahatların dayandırılmayacağını və ölkənin həqiqətən yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyduğunu göstərir.

— Prezident iqtisadi artımla sosial sabitlik arasında balansın qorunması məsələsini qaldırıb. Siz bu balansı necə qiymətləndirirsiniz?

— Tokayev qeyd edib ki, 2025-ci ilin yekunlarına görə Qazaxıstanın büdcə həcmi 300 milyard dolları ötüb — bu, indiyədək analoqu olmayan göstəricidir. Adambaşına düşən hesabla bu, hər bir qazaxıstanlı üçün təxminən 15 min dollar deməkdir. Belə bir büdcə həcmi dövlətə sosial öhdəliklərini yerinə yetirmək və sosial sabitliyi qorumaq üçün ciddi imkanlar yaradır.

Eyni zamanda Prezident vurğulayıb ki, sosial məsələlər hələ də актuallığını qoruyur və bu istiqamətdə iş heç bir halda dayandırılmamalıdır. Ölkədə sosial problemlərin yerlərdə həlli üçün akimlərin və yerli idarəetmə orqanlarının rolunun gücləndirilməsinə yönəlmiş islahatlar həyata keçirilir.

Bundan əlavə, vətəndaşların sosial siyasətin formalaşdırılmasında birbaşa iştirakı təmin olunur. Beləliklə, dövlət əhalinin sosial tələblərinə maksimum uyğunlaşmağa çalışır.

Vergi güzəştləri biznesə “ikinci nəfəs” verir

— Vergi islahatı “yenilənmiş ictimai müqavilə”nin elementi kimi təqdim olunub. Bu islahat biznesə və investisiya mühitinə necə təsir göstərəcək?

— Vergi mövzusu bu gün Qazaxıstanda ən çox müzakirə olunan məsələlərdən biridir. Əgər əvvəlki hökumətlər büdcəni doldurmaq üçün vergi yükünün artırılmasını təklif edirdilərsə, Prezident Tokayev əksinə, onun azaldılmasına diqqət yetirib.

Onun fikrincə, vergilərin dörd faiz azaldılması kiçik və orta biznesin inkişafına güclü təkan verə bilər. Bu yanaşma sosial ədalət prinsiplərinə də uyğundur, çünki bütün yükün cəmiyyətin üzərinə qoyulması düzgün deyil. Qazaxıstan hökumətinin çevik vergi siyasəti investisiya mühitini yaxşılaşdıracaq və biznesin inkişafına müsbət təsir göstərəcək.

Beləliklə, iqtisadi islahatlar sosial siyasətlə ahəngdar şəkildə uzlaşır və ölkənin dayanıqlı inkişafına xidmət edir.

— Prezident infrastruktur və logistika məsələlərinə xüsusi diqqət yetirib. Bu, Qazaxıstanın regional və beynəlxalq iqtisadi proseslərdə rolunu nə dərəcədə gücləndirir?

— Son onilliklər ərzində Qazaxıstan Avrasiyanın əsas nəqliyyat-logistika mərkəzlərindən birinə çevrilib. Xüsusilə Moyıntıya qədər uzanan dəmir yolu xəttinin istifadəyə verilməsi Orta Dəhlizin potensialını əhəmiyyətli dərəcədə artırıb.

Hazırda Qazaxıstan ərazisindən 11 beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi keçir. Onların arasında Orta Dəhliz və Şimal–Cənub istiqaməti xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu iki layihə ölkə daxilində kəsişir və Qazaxıstanın tranzit potensialını dəfələrlə artırır.

Azərbaycanın Orta Dəhliz layihəsində fəal iştirakı iki ölkə arasında strateji tərəfdaşlığı möhkəmləndirir. Qazaxıstanın tranzit imkanlarının inkişafı yalnız nəqliyyat məsələsi kimi deyil, həm də geosiyasi əhəmiyyətə malik strateji addım kimi qiymətləndirilməlidir. Qazaxıstan neytrallığını qoruyaraq və geosiyasi qarşıdurmalara cəlb olunmadan bütün tərəflərlə səmərəli əməkdaşlıq qurur və bununla da beynəlxalq nəqliyyat-logistika mərkəzi statusunu möhkəmləndirir.

Qazaxıstanda modernləşmə prosesi birbaşa cəmiyyətin tələblərinə cavab verir və ölkənin uzunmüddətli inkişafı üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu islahatların dönməzliyi institusional dəyişikliklərlə möhkəmləndirilib və siyasi, iqtisadi və sosial sahələrdə dayanıqlığın təmin edilməsinə xidmət edir.