Vətən dar gündə tanınar: 44 günün bizə tarixi dərsləri
Professor Zahid Fərrux Məmmədov – UNEC Avrasiya Beynəlxalq Elmi-tədqiqat Mərkəzinin rəhbəri
Tarix bəzən bir xalqı uzun illər boyu yox, cəmi bir neçə həftə ərzində sınağa çəkir. Müharibə başlayanda dövlətlərin hərbi gücü ilə yanaşı, xalqların mənəvi gücü, vətəndaşlıq şüuru və Vətən anlayışı da meydana çıxır. Məhz belə anlarda bəlli olur ki, insanlar öz ölkələrini yalnız rahat günlərdə sevirlər, yoxsa çətin günlərdə onun taleyini öz taleləri hesab edirlər.
Azərbaycanın 44 günlük Vətən müharibəsi bu baxımdan yalnız hərbi tariximizin deyil, həm də milli xarakterimizin mühüm səhifələrindən biridir. 2020-ci ilin payızında müharibə başlayanda Azərbaycan cəmiyyətində böyük bir səfərbərlik ruhu yarandı. Gənclər hərbi xidmətə və döyüşə hazır olduqlarını nümayiş etdirdilər, ailələr övladlarını cəbhəyə yola saldılar, cəmiyyətin müxtəlif təbəqələri ordunun ətrafında birləşdi. Azərbaycan əsgəri səngərə gedərkən arxasında yalnız silahı deyil, milyonlarla insanın mənəvi dəstəyini hiss edirdi.
Bu mənzərənin qarşısında insanın ağlına istər-istəməz başqa bir sual gəlir: niyə regionun bəzi başqa ölkələrində müharibə başlayanda oxşar mənzərə yaranmır? Niyə bəzi cəmiyyətlərdə gənclər səfərbərlik məntəqələrinə deyil, hava limanlarına, sərhəd-keçid məntəqələrinə və ölkədən çıxış yollarına üz tuturlar?
Burada söhbət ayrı-ayrı insanları qorxaq adlandırmaqdan getmir. Müharibə ölüm təhlükəsidir və insanın öz həyatını qorumaq istəyi təbiidir. Söhbət daha böyük bir məsələdən gedir: cəmiyyətin Vətən anlayışı nə qədər dərindir?
Çünki Vətən yalnız insanın rahat yaşadığı ərazi deyil. Vətən insanın mənsub olduğu tarixdir, onun yaddaşıdır, dili, torpağı, ailəsi, gələcəyi və kimliyidir. Vətən təhlükəyə düşəndə insanın qarşısında seçim yaranır: yalnız özünü qorumaq, yoxsa özündən böyük bir dəyərin qorunmasına öz payını vermək.
Azərbaycanın 44 günlük müharibəsində bu seçim çox aydın göründü. Minlərlə gənc öz gələcəyini, rahatlığını, hətta həyatını riskə atmağa hazır oldu. Onlar bilirdilər ki, müharibə film deyil, müharibə romantika deyil, müharibə ölümün real olduğu bir meydandır. Buna baxmayaraq, Vətənin taleyini şəxsi təhlükəsizliklərindən üstün tutan insanlar oldu.
Bu, Azərbaycan cəmiyyətinin həmin tarixi anda göstərdiyi ən böyük mənəvi güclərdən biri idi.
Lakin 44 günlük müharibənin uğurunu yalnız səngərdəki əsgərin qəhrəmanlığı ilə izah etmək də doğru olmaz. Müasir müharibə artıq yalnız tankların, topların və əsgərlərin döyüşü deyil. Müasir müharibə həm də informasiya müharibəsidir, diplomatik mübarizədir, beynəlxalq ictimai rəy uğrunda mübarizədir.
Azərbaycanın Ali Baş Komandanı İlham Əliyevin həmin günlərdə həyata keçirdiyi informasiya-diplomatiya fəaliyyəti də bu mənzərənin mühüm hissəsi idi. Müharibənin gedişində o, müxtəlif beynəlxalq media qurumlarına çoxsaylı müsahibələr verdi və Azərbaycanın mövqeyini birbaşa dünya auditoriyasına çatdırmağa çalışdı. Prezidentin sonrakı açıqlamasında bildirdiyi kimi, həmin 44 gün ərzində xarici mediaya çoxsaylı müsahibələr verilib və müsahibələrin bir hissəsində sualların olduqca sərt və ittihamedici xarakter daşıdığını özü qeyd edib.
BBC ilə müsahibədə, məsələn, müharibənin artıq 40-cı günündə Azərbaycanın mövqeyini izah edirdi və ərazilərin boşaldılması ilə bağlı Azərbaycanın şərtini bir daha beynəlxalq auditoriyanın qarşısında ifadə edirdi. CNN International, Euronews, Al Jazeera və Fransanın “Le Figaro” nəşri ilə müsahibələrində də Azərbaycanın mövqeyini, münaqişənin tarixini və Azərbaycanın məqsədlərini izah edirdi.
Bu, çox mühüm bir məqamdır.
Əsgər səngərdə döyüşürdü, dövlət diplomatik cəbhədə mübarizə aparırdı, Prezident isə dünyanın aparıcı media platformalarında Azərbaycanın mövqeyini izah edirdi.
Başqa sözlə, 44 günlük müharibədə Azərbaycan yalnız silahla deyil, sözlə də mübarizə aparırdı.
Çünki dünyada hərbi qələbə kifayət etmir. Qələbənin siyasi və informasiya müstəvisində də izah edilməsi lazımdır. Əgər sən öz həqiqətini dünyaya izah etməsən, başqaları sənin haqqında öz hekayəsini yazacaq.
44 günlük müharibənin mühüm xüsusiyyətlərindən biri də bu idi: Azərbaycan cəbhədə hərbi əməliyyatlar apararkən beynəlxalq informasiya məkanında da öz mövqeyini çatdırmağa çalışdı. Prezidentin həmin dövrdə verdiyi müsahibələrin sayı və coğrafiyası bu fəaliyyətin miqyasını göstərir.
Burada İlham Əliyevin Ali Baş Komandan kimi roluna da ayrıca toxunmaq lazımdır. Müharibə zamanı siyasi rəhbərlik, ordu və cəmiyyət arasında vahid iradənin formalaşdırılması hər bir dövlət üçün mühüm məsələdir. Azərbaycan Prezidenti müharibə günlərində xalqa müntəzəm müraciətlər edir, hərbi əməliyyatların gedişi və Azərbaycanın mövqeyi barədə mesajlar verirdi.
Bəlkə də 44 günlük müharibənin ən böyük dərslərindən biri məhz budur: Vətənpərvərlik yalnız döyüşmək deyil, Vətənin haqqını hər yerdə müdafiə etməkdir.
Bu gün qonşu ölkələrdə müharibə başlayanda hava limanlarında yaranan izdihamı gördükdə Azərbaycan 2020-ci ilin payızındakı mənzərəni xatırlaya bilər. O zaman bizim gənclərimizin bir hissəsi hərbi komissarlıqlara üz tuturdu. Başqa yerlərdə isə müharibənin ilk günlərində ölkədən çıxış yolları axtaran gənclərin görüntüləri yaddaşlara həkk olunurdu.
Bu fərqi yalnız “kim cəsurdur, kim qorxaqdır” kimi sadə bir mühakimə ilə izah etmək olmaz.
Bu fərqin arxasında tarix dayanır.
Yaddaş dayanır.
Tərbiyə dayanır.
Dövlətə münasibət dayanır.
Vətən anlayışı dayanır.
Ən başlıcası isə insanın özünü hansı böyük bütövün bir hissəsi hesab etməsi dayanır.
Əgər insan Vətəni yalnız rifah aldığı məkan kimi görürsə, təhlükə gələndə onu tərk etmək daha asan görünə bilər.
Əgər insan Vətəni öz kimliyinin bir hissəsi hesab edirsə, onda təhlükə qarşısında məsuliyyət hissi daha güclü ola bilər.
Azərbaycanın 44 günlük tarixi bizə göstərdi ki, bu xalqın içində belə bir mənsubiyyət hissi var.
Bu hissi qorumaq isə hər bir nəslin vəzifəsidir.
Çünki gələcəkdə yenə tarix bizi sınağa çəkə bilər.
Və o zaman tarix bir daha soruşacaq:
Siz Vətəni yalnız rahat günlərdə sevirdiniz, yoxsa çətin günlərdə də onun yanında oldunuz?
44 günün ən böyük dərsi bəlkə də budur. Səngərə gedən gənclər Azərbaycanın torpağını qorudular. Ali Baş Komandan İlham Əliyev isə həmin günlərdə Azərbaycanın siyasi mövqeyini və haqq davasını beynəlxalq informasiya məkanında müdafiə etdi.
44 gün bir xalqın özünü dünyaya göstərdiyi 44 günlük böyük tarixdir.
Çünki Vətənpərvərlik müharibə başlayanda yaranmır. O, illərlə ailədə, məktəbdə, cəmiyyətdə və dövlətlə vətəndaş arasındakı münasibətlərdə formalaşır.
44 gün bizə bunu sübut etdi.
