Ermənistan-ABŞ arasında imzalanan əməkdaşlıq müqavilələri - Kremlin narahatlığı niyə artıb?

ABŞ dövlət katibi Marko Rubionun Ermənistana səfəri zamanı Azərbaycanı Ermənistanın Sünik şəhərindən Naxçıvanla, oradan isə Türkiyəyə birləşdirəcək dəmir yolu layihəsinin həyata keçirilməsi üçün strateji tərəfdaşlıq haqqında çərçivə sazişi imzalanıb.

Azərbaycan uzun müddətdir ki, bu magistralın tikintisinin region ölkələrinin hər biri üçün vacibliyinin əhəmiyyətli olduğunu bəyan edir, lakin son vaxtlara qədər Ermənistan bu layihənin region üzərində suverenliyinin itirilməsinə səbəb ola biləcəyindən ehtiyat edərək onu həyata keçirməkdən imtina edirdi.

Ermənistan ətrafında bir çox hadisələrin sürətli konsentrasiyası bu ölkəyə nə vəd edir?

Çin hazırda nadir torpaq metalları bazarında əsas paya nəzarət edir və onun əsas rəqibi ABŞ çiplər, akkumulyatorlar və hərbi texnika istehsalı üçün lazım olan strateji xammal üçün yeni təchizat zəncirləri yaratmaq üçün Ermənistanın dağ-mədən sənayesinə sərmayə qoymağı planlaşdırır.

Faktiki olaraq, ABŞ Ermənistanı özünün qlobal texnoloji təhlükəsizlik sisteminə inteqrasiya edir. Ermənistan böyük sərmayələr və sərhədlərini qoruyur (çünki ABŞ iqtisadi aktivlərini qoruyacaq), Qərb isə monopoliyalara qarşı müharibədə qalib gəlmək üçün davamlı resurs axını alır.

“Tramp” Yolu layihəsi Ermənistanı Avropa və Asiya arasında əsas nəqliyyat mərkəzinə çevirməyi hədəfləyən genişmiqyaslı infrastruktur planıdır. Bu, Ermənistana təcriddən çıxmağa və Rusiyanın təsirini azaltmağa kömək edəcək, çünki dəhliz Rusiya və İranın infrastrukturundan yan keçərək dünya ilə ticarət etməyə imkan verir.

“TRIPP” Avropa və Asiya arasında yüklərin çatdırılma müddətini 40 gündən (dəniz yolu ilə) quru yolu ilə 12-15 günə qədər azaldır və Ermənistandan keçən marşrutu müxtəlif ölkələr üçün olduqca cəlbedici edir. Hesablamalara görə, bu layihə vergiləri və iş yerlərini nəzərə almasaq, ölkəyə hər il 140 milyon dollar xalis gəlir gətirə bilər. Atom enerjisinə 9 milyard dollarlıq investisiyalar Rusiyanın qaz şantajına zərbə vuracaq.

ABŞ həmçinin sərhəd təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi və Kiber Müdafiə Mərkəzinin yaradılması üçün təxminən 27 milyon dollar ayırıb. Bura sərhədlərin monitorinqi üçün radar və sensor sistemlərinin tədarükü daxildir. Onlar N.Paşinyana Ermənistanı nəhayət Qərb koordinat sisteminə inteqrasiya etməyə hazır olan lider kimi ümid edirlər. Bunun müqabilində ona resurslar verirlər ki, bu siyasətin real nəticələrini xalqa göstərə bilsin.

Ermənistanda parlament seçkilərinə 12 gün qalmış M.Rubio ilə olan görüşlər əbəs deyil. Bağlanmadan əvvəl USAID və digər ABŞ fondları polis və məhkəmə islahatları və qaçqınlara dəstək üçün on milyonlarla dollar ayıraraq hökumətə sosial sabitliyi qoruyub saxlamağa kömək edib. Bütün bunlar əbəs yerə edilmir, siyasətdə yalnız ümumi maraqlar var.

ABŞ və Avropa Ermənistana fəal şəkildə sərmayə qoyur, çünki onların aydın strateji hədəfləri var. Bu məqsədlər Ermənistanın yaşamasına, inkişafına 100% şərait yaradır. Ermənistan siyasi kursunu şaxələndirmək və dünyaya açılmaq qərarına gələndə tərəddüdlər vardı, lakin bu gün nəticələr görünür. Əvvəllər xəyal edilə bilən texnologiyalar və pullar bu gün ölkəyə daxil olur.

Fransa, ABŞ və Hindistanla əməkdaşlıq sayəsində ölkənin sərhədləri köhnə sovet texnikası ilə deyil, müasir radarlar, ağıllı rabitə sistemləri və dəqiq artilleriya ilə qorunur. İqtisadi artım müəyyən xərcləri artırmağa imkan verəcək.

Ermənistanla imzalanan son sənədlərlə bağlı ABŞ dövlət katibi Marko Rubio bildirib ki, saziş “bu marşrutun reallığa çevrilməsi, Ermənistanda və bütövlükdə regionda sülhün əldə edilməsi və rifahın artırılması istiqamətində böyük addımdır. O, həmçinin əlavə edib ki, Vaşinqton bu layihəyə böyük diqqət yetirir və prezident D.Tramp bunu ikinci prezidentlik dövründə əldə etdiyi mühüm nailiyyətlərdən biri hesab edir.

Səfər zamanı M.Rubio və A.Mirzoyan Ermənistanda qiymətli faydalı qazıntıların çıxarılmasına dair müqavilə də imzalayıblar. DW-nin məlumatına görə, M.Rubionun təyyarəsi Hindistandan gedərkən Yerevan hava limanında bir saat dayanıb.

İmzalanmış sazişlər “Ermənistan üçün faydalıdır və ölkəmiz üçün görünməmiş imkanlar açacaq”.

M.Rubio bildirib: “İmzalanmış sazişlər “Ermənistan üçün faydalıdır və ölkəmiz üçün görünməmiş imkanlar açacaq. Burada olmaqdan və Prezident Trampın və Baş Nazirin gələcəyə baxışını irəli sürməyə davam etməkdən məmnunam. Bu, Cənubi Qafqazda sülhə aparan cəsarətli yoldur. Mən Xarici İşlər Naziri A.Mirzoyanla Beynəlxalq Sülh və Rifah üçün Tramp Pathway (TRIPP) ikitərəfli sazişinin imzalanmasında iştirak etməkdən şərəf duyuram”.

ABŞ-Ermənistan münasibətləri bu razılaşma ilə məhdudlaşmır. Biz bu strateji tərəfdaşlıq xartiyasını təsdiqləyərək həm ermənilər, həm də amerikalılar üçün tərəfdaşlıq yolu və iqtisadi imkanlar cızmaq imkanımız var. Biz iqtisadi əməkdaşlığın əsasını qoyuruq ki, ermənilərə pul qazansınlar və onların rifahını yaxşılaşdırsınlar, bu da amerikalılara da bunu etməyə imkan verəcək və biz bunu birlikdə edə bilərik ki, bu da xalqlarımız arasında əlaqələri gücləndirməyin ən güclü yollarından biridir və bunu həmişə bir millət kimi sizin suverenliyinizə hörmətlə yanaşan və bu əməkdaşlığı qarşılıqlı surətdə həyata keçirə bilərik.

İkitərəfli münasibətlər o zaman yaxşı nəticə verir ki, hər iki ölkə birgə işləməyin faydalarını görür. Strateji əlaqələr isə o zaman olur ki, ölkələr gələcəyə ümumi baxışı bölüşürlər və bir-birimizlə əməkdaşlıq etməklə biz birlikdə hərəkət edərək bu daha yaxşı gələcəyə nail olmaqda bir-birimizə kömək edə bilərik.

Kritik minerallar üzrə Anlaşma Memorandumuna gəldikdə, biz hər gün bütün dünyada görürük ki, cəmi 20 il əvvəl heç kimin haqqında danışmadığı kritik minerallar indi XXI əsrdə ehtiyac duyduğumuz bütün yeni texnologiyalar, bütün innovasiyalar üçün vacibdir.

Gələcək rifah üçün kritik olan təkcə bu minerallara çıxış əldə etmək deyil, həm də onları emal etmək və istifadə etdiyimiz mallara çevirmək bacarığıdır.

Xatırladaq ki, 2025-ci ilin avqustunda Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan və Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev ABŞ Prezidenti Donald Trampın iştirakı ilə ölkələr arasında sülh sazişlərinin bir hissəsi kimi Beynəlxalq Sülh və Rifah üçün Tramp Marşrutu (TRIPP) və ya sadəcə Tramp Marşrutu adlandırılan dəmir yolunun tikintisinə hazır olduqları barədə birgə bəyannamə imzalayıblar.

Mətanət Əliyeva