Azərbaycan - Dünyəviliyin və Multikulturalizmin Təhlükəsiz Qalası
Konstitusiya əsasları: Dünyəvi dövlət modeli və dini azadlıqlar
Azərbaycan dünyəvi dövlətdir. Ölkəmizdə din dövlətdən ayrıdır. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 1-ci maddəsinə əsasən, Azərbaycan dövləti demokratik, hüquqi, dünyəvi və unitar respublikadır. Dövlətin dünyəvi (sekulyar) xarakteri ictimai-siyasi həyatın və idarəetmə institutlarının hər hansı dini təlimə, ehkama və ya doktrinaya əsaslanmadığını nümayiş etdirir. Lakin hüquq nəzəriyyəsində və dövlətçilik təcrübəsində dünyəvilik prinsipi heç bir halda anti-din və ya antireligioz mövqe ilə eyniləşdirilmir.
Dövlətin dünyəvi xarakteri isə dini sıxışdırmaq məqsədi daşımır; əksinə, müxtəlif dünyagörüşünə malik vətəndaşların dinc yanaşı yaşamasının neytral hüquqi zəminini formalaşdırır.
Azərbaycanda vicdan və din azadlığı konstitusiya səviyyəsində tam təmin olunub:
• Hüquqi Təminat: Konstitusiyanın 48-ci maddəsinə əsasən, hər bir vətəndaşın vicdan azadlığı, hər hansı dinə etiqad etmək, onu sərbəst ifadə etmək və ya heç bir dinə etiqad etməmək hüququ var.
• Qadağa və Məhdudiyyətlərin Olmaması: Ölkə daxilində dini ibadətlərin icrasına, dini bayramların qeyd olunmasına, ibadət evlərinin (məscid, kilsə, sinaqoq) fəaliyyətinə və vətəndaşların gündəlik həyatlarında dini rəmz və geyimlərdən istifadə etməsinə heç bir məhdudiyyət qoyulmur.
• Multikulturalism və Tolerantlıq: Azərbaycan dövləti bütün dini konfessiyalar arasında bərabərliyi qoruyur, dini dialoq və dinc yanaşı yaşama modelini təşviq edir.
Təhsil sisteminin dünyəviliyi: Mahiyyəti və zərurəti
“Təhsil haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa müvafiq olaraq, dövlət təhsil müəssisələrində təhsil dünyəvi xarakter daşıyır. Təhsilin dünyəviliyi prinsipi üç əsas sütuna söykənir:
1. Elmi Baza və Obyektivlik: Təhsil proqramları və tədris metodikası dini ehkamlara deyil, sübut olunmuş elmi biliklərə, rasional təfəkkürə və universal dəyərlərə əsaslanır.
2. Dini Neytrallıq: Təhsil müəssisəsi şagirdlərə hər hansı dini dünyagörüşünü təlqin edə bilməz. Məktəb hər bir şagird üçün bitərəf, inklüziv və təhlükəsiz mühit təmin etməlidir.
3. Fərqsiz Bərabərlik: Təhsil ocağında şagirdlər arasında dini, etnik və ya sosial mənsubiyyətinə görə hər hansı üstünlük, imtiyaz və ya ayrı-seçkilik yaradıla bilməz.
Odur ki, məktəblərdə tətbiq olunan vahid geyim, nizam-intizam və davranıış standartları məsələsini düzgün qiymətləndirmək üçün şəxsi azadlıq sferası ilə institusional qaydalar sferasını bir-birindən dəqiq fərqləndirmək lazımdır.
Məktəb divarlarından kənarda fərd tamamilə sərbəstdir. Vətəndaşlar gündəlik həyatlarında, ictimai məkanlarda öz dini inancına və ya fərdi seçiminə uyğun geyinmək, ibadət etmək və sosial fəaliyyət göstərmək hüququna malikdirlər. Dövlət və təhsil idarəçiliyi bu fərdi seçim zonasına müdaxilə etmir. Məktəb xüsusi hüquqi statusa malik dövlət və ya ictimai müəssisədir. Buna görə də məktəb daxilində vahid geyim forması və daxili nizam-intizam qaydalarının tələb olunması şəxsi azadlıqların, o cümlədən dini azadlığın məhdudlaşdırılması deyil, institusional idarəetmənin zərurətidir.
Digər tərəfdən də vahid məktəbli geyimi şagirdlər arasında sosial-iqtisadi, etnik və ya dini fərqlərin vizual olaraq qabardılmasının qarşısını alır, psixoloji bərabərlik mühiti yaradır. Təhsil müəssisələrində hər hansı dini, ideoloji və ya rəmzlərin nümayişi şagirdlər arasında qütbləşməyə və ya kənarlaşdırmaya gətirib çıxara bilər. Vahid standartlar isə sosial inteqrasiyanı təmin edir.
Bütün xüsusi fəaliyyət sahələrində (səhiyyə müəssisələri, hüquq-mühafizə orqanları, məhkəmələr, aviasiya və s.) daxili nizamnamə və unifoma tələbləri olduğu kimi, məktəbin də özünəməxsus daxili nizamnaməsi mövcuddur.
Məktəblərdə dünyəvilik prinsipi və daxili unifoma qaydalarının tətbiqi beynəlxalq hüquq standartlarına tam cavab verir. Dövlətlər təhsil müəssisələrində dünyəviliyi, neytrallığı və ictimai qaydanı qorumaq üçün daxili geyim və nizam-intizam standartları müəyyən etmək hüququna (qiymətləndirmə sərbəstliyinə) malikdir. Təhsil ocaqlarında neytral mühitin saxlanılması digər təhsilalanların hüquq və azadlıqlarının qorunması və keyfiyyətli tədris mühitinin yaradılması məqsədini daşıyır.
Azərbaycan Respublikasında tətbiq olunan dünyəvi təhsil modeli din əleyhinə yönəlmiş qadağa və ya məhdudiyyət sistemi deyil, dövlət institutlarının neytrallığını, bərabərliyini və effektivliyini qoruyan inzibati-hüquqi çərçivədir.
Bir daha xatırladaq ki, məktəbdənkənar məkanda hər bir vətəndaşın inanc və geyim azadlığı toxunulmazdır. Məktəb daxilində tətbiq edilən nizam-intizam və geyim qaydaları isə dini inancları inkar etmir, sadəcə olaraq təlim-tərbiyə prosesinin təhlükəsiz, bərabər və diskriminasiyadan uzaq mühitdə həyata keçirilməsini təmin edir.
TV1 Media
