Fərid Şəfiyev: Ermənistan və erməni diasporunun Qafqaz Albaniyası tarixinə qarşı yeni və daha fəal hücumu müşahidə olunur
Ermənistan və Azərbaycan arasındakı münaqişə həm də tarixi cəbhədə aparılıb. Görünür, münaqişə başa çatsa da, tarixi mübahisə hələ də davam edir. Qarabağa dair iddialarını əsaslandırmaq məqsədilə erməni tarixçiləri regionun tarixini yenidən yazıblar. Onlar bunu bir çox Qərb ekspert və tarixçisinin köməyi ilə həyata keçiriblər. Bu ekspert və tarixçilər bir neçə onillik, hətta bir əsr ərzində Qərbdə güclü və fəal diasporun mövcudluğu sayəsində təbliğ edilən narrativləri nadir hallarda faktoloji baxımdan yoxlayıblar.
Bu mübarizənin cəbhələrindən biri də müasir Azərbaycanın ərazisində yerləşmiş Qafqaz Albaniyasının tarixidir. Hazırda Ermənistan və erməni diasporu tərəfindən bu tarixə qarşı yeni və daha fəal bir hücum müşahidə olunur.
“TV1” xəbər verir ki, bu barədə Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili və Multikulturalizm Mərkəzi İdarə Heyətinin sədri Fərid Şəfiyevin sözügedən proseslərlə bağlı şərhində bildirilir.
Qeyd olunur ki, erməni millətçiləri üçün Qafqaz Albaniyası ilə bağlı nəzəriyyə qətiyyən qəbuledilməzdir. Çünki bu nəzəriyyə son üç yüz il ərzində formalaşdırılmış və onların fikrincə, Qarabağı, eləcə də Cənubi Qafqazın digər ərazilərini əhatə edən “Böyük Ermənistan” konsepsiyasının əsaslarını sarsıdır; sözügedən ərazilər Qafqaz Albaniyasının əraziləri ilə də üst-üstə düşür.
Erməni alimləri tez-tez erməni kilsələrini həmin ərazilərdə tarixi mövcudluğun sübutu kimi təqdim edirlər. Bu baxımdan amerikalı alimlər Gerard Toal və John Loughlin qeyd edirlər:
“Erməni Kilsəsinin Yaxın Şərq, Anadolu və Qafqaz boyunca uzun və mürəkkəb coğrafi izi vardır… Kilsələr, qəbiristanlıqlar və dini daşlar mübahisəli ərazilərin tarixən kimə məxsus olduğunu göstərən sübut kimi qəbul edilir və başqa hallarda mübahisə predmeti olmayan ərazilərə dair iddiaların irəli sürülməsi üçün əsas kimi istifadə olunur. Bu cür yanaşmalar əraziləri müqəddəs məkan kimi təqdim etməyə çalışır. Burada müqəddəslik yalnız dini məna daşımır, daha geniş mənada həmin ərazilərin müasir millətin qədim irsi olduğu təsəvvürünü ifadə edir”. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/21622671.2013.842184
Maraqlıdır ki, bəzi erməni tarixçiləri, o cümlədən erməni mənşəli tanınmış amerikalı alim Ronald Suny, 1989-cu ildə (münaqişənin yenicə başladığı dövrdə) Qafqaz Albaniyasının irsini və tarixi mirasını qəbul edirdilər. O hesab edirdi ki, Dağlıq Qarabağda albanlar məskunlaşıb və onlar “son nəticədə ermənilərlə qaynayıb-qarışıblar. Bu isə o deməkdir ki, Qarabağ erməniləri qismən erməniləşmiş albanlardır”
https://www.jstor.org/stable/3012134?origin=crossref
Digər ərazilərin bir hissəsi XIX əsrdə Rusiya tərəfindən həyata keçirilmiş köçürmə siyasətinin nəticəsi idi. Bu, yaxşı sənədləşdirilmiş tarixdir. Bu da öz növbəsində o deməkdir ki, Qarabağdakı qədim kilsələr ən azı qismən albanlara məxsus olub.
Digər maraqlı fakt ondan ibarətdir ki, XVIII əsrdə Rusiya (qraf Potyomkin) ilkin olaraq Qafqazda iki vassal dövlət- Ermənistan və Albaniya – yaratmağı düşünürdü.
https://books.google.az/books/about/Empire_by_Invitation.html?id=8kNnNwAACAAJ&redir_esc=y
Qafqaz Albaniyasının “psevdotarixi” bir anlayış olduğu barədə iddianı təkzib edən çoxsaylı faktlar mövcuddur. Bununla belə, tarixi gerçəkliyin daha dolğun şəkildə üzə çıxarılması və obyektiv şəkildə bərpa edilməsi üçün bu istiqamətdə daha geniş və sistemli elmi araşdırmaların aparılmasına ehtiyac vardır. https://www.eurasiareview.com/26052021-conundrum-over-caucasian-albania-oped/
Lakin görünür ki, gələcəkdə aparılacaq hər hansı əhəmiyyətli araşdırmanın belə radikal erməni dairələrini öz yanlış təsəvvürlərinə əsaslanan məqsədlərindən çəkindirməsi ehtimalı azdır. Bu məqsədlər nəticəsində aralarında öz həmvətənlərinin də olduğu minlərlə insan həyatını itirmişdir.
Bununla yanaşı, məsuliyyətin bir hissəsi ərazi iddialarının uydurulmuş və ya təhrif edilmiş tarixi təsəvvürlər əsasında əsaslandırılmasını təşviq edən bəzi Qərb ziyalılarının üzərinə də düşür.
Bununla yanaşı, ərazi iddialarının uydurulmuş və ya təhrif edilmiş tarixi təsəvvürlər əsasında əsaslandırılmasını təşviq edən bəzi Qərb ziyalılarının da bu məsələdə müəyyən məsuliyyət daşıdığı qeyd edilməlidir”.
